ગુજરાતના ખેડૂતોનો રોષ: જમીન, વીજળી અને અસ્તિત્વની લડાઈ – મોરબીની ભૂખ હડતાળથી રાજ્યવ્યાપી આંદોલન સુધી.

ગુજરાતમાં વર્ષ 2026ના ઉનાળામાં ખેડૂતોનો રોષ ફરી એકવાર સપાટી પર આવી ગયો છે. મોરબીના જેટપર ગામથી શરૂ થયેલું આંદોલન હવે રાજ્યના ઘણા જિલ્લાઓમાં ફેલાઈ ગયું છે. ખેડૂતોનો મુખ્ય વિરોધ ઉચ્ચ વોલ્ટેજ વીજ પ્રસારણ લાઇનો અને ટાવર્સ માટે જમીન પર કરાતા કબ્જા અને અપર્યાપ્ત વળતર સામે છે. સાથે જ તેઓ લઘુત્તમ સહાયક કિંમત (MSP)ની કાનૂની બાંયધરી, ઋણ માફી અને કૃષિ સંરક્ષણની માંગણીઓ પણ કરી રહ્યા છે.

આ આંદોલન માત્ર એક જિલ્લાની સમસ્યા નથી. કચ્છ, સૌરાષ્ટ્ર, ઉત્તર ગુજરાત અને અન્ય વિસ્તારોમાં હજારો ખેડૂત પરિવારો અસરગ્રસ્ત છે. સરકારે વળતર નીતિમાં ફેરફાર કર્યા છે, પરંતુ ખેડૂતો કહે છે કે તે હજુ પૂરતું નથી.

આંદોલન ક્યાંથી શરૂ થયું?
જૂન 2026માં મોરબી જિલ્લાના જેટપર ગામમાં ખેડૂતોએ અનિશ્ચિત ભૂખ હડતાળ શરૂ કરી. તેમની મુખ્ય માંગ હતી કે અદાણી જૂથની વીજ પ્રસારણ પ્રોજેક્ટ માટે જમીન પર મૂકાતા ટાવર્સ અને લાઇનો માટે વાજબી વળતર મળે. કચ્છના ખાવડા રિન્યુએબલ એનર્જી ઝોનમાંથી વીજળી લાવવા માટે 765 કેવી વીજ લાઇનો નાખવામાં આવી રહી છે. આ લાઇનો ખેતીની જમીન પરથી પસાર થાય છે.

ખેડૂતોનો કહેવું છે કે એકવાર ટાવર ઊભો થઈ જાય તો તે જમીનનો ભાગ કાયમ માટે નકામો થઈ જાય છે. ટ્રેક્ટર અને હાર્વેસ્ટર ચલાવવામાં મુશ્કેલી પડે છે, ઉપજ ઘટે છે અને જમીનની કિંમત પણ ઘટી જાય છે. વળતર એકવારનું અને ખૂબ ઓછું હોય છે, જ્યારે કંપનીઓ દાયકાઓ સુધી તે જ લાઇનોમાંથી આવક મેળવે છે.

ભૂખ હડતાળમાં મહિલાઓ અને પુરુષો બંને સામેલ થયા. કેટલાકે માથા મુંડાવી લીધા. 35 પંચાયતના સરપંચોએ સમર્થન આપ્યું. રસપ્રદ વાત એ છે કે ભાજપના એક મંત્રીના ભાઈઓ પણ આ આંદોલનમાં સામેલ હતા. 19 દિવસની ભૂખ હડતાળ પછી તેને મોકૂફ રાખવામાં આવી, પરંતુ આંદોલનનો ત્રીજો તબક્કો શરૂ થયો. 23 જિલ્લાઓના ખેડૂત નેતાઓને જેટપરમાં બોલાવવામાં આવ્યા અને રાજ્યવ્યાપી અભિયાનની જાહેરાત થઈ.


મુખ્ય કારણો અને માંગણીઓ

જમીન પર વીજ ટાવર્સ અને લાઇનો
ગુજરાતમાં લગભગ 100 ઉચ્ચ વોલ્ટેજ વીજ કોરિડોર નાખવામાં આવી રહ્યા છે, જે લગભગ 500 કિમી લાંબા છે અને 20 જિલ્લાઓને અસર કરે છે. અંદાજે 5.5 લાખ ખેડૂત પરિવારો અને 3,800 હેક્ટર જમીન પ્રભાવિત થઈ શકે છે. ખેડૂતો કહે છે કે સૂચનાઓમાં માત્ર ગામનું નામ હોય છે, વ્યક્તિગત સર્વે નંબર નથી, તેથી સંમતિ વગર કામ શરૂ થઈ જાય છે.


અપર્યાપ્ત વળતર
પહેલાં વળતર જંત્રી (સરકારી બેન્ચમાર્ક) મૂલ્યના 200% પર આધારિત હતું, જે બજાર ભાવ કરતાં ઘણું ઓછું હતું. જુલાઈ 2026ની શરૂઆતમાં સરકારે નીતિ બદલી. હવે ટાવરની જમીન માટે બજાર મૂલ્યના 200% વળતર મળશે. રોવ (Right of Way) માટે ગ્રામ્ય વિસ્તારમાં 30%, મ્યુનિસિપલમાં 45% અને મેટ્રોમાં 60% બજાર મૂલ્ય આપવાનું નક્કી થયું. વળતર પહેલાંથી જ આપવાનું અને વિસ્તાર પણ વધારવાનું નક્કી થયું.
છતાં ખેડૂતો કહે છે કે તે પૂરતું નથી. તેઓ લેન્ડ એક્વિઝિશન એક્ટ 2013 મુજબ ચાર ગણું બજાર ભાવ, દરેક પોલ માટે માસિક 50,000 રૂપિયા ભાડું અને એકવારનું 2 કરોડ રૂપિયા સેટલમેન્ટ માંગે છે.


MSP અને કૃષિ સંકટ
જૂન 15, 2026ના રોજ અમદાવાદથી ગાંધીનગર સુધી હજારથી વધુ ટ્રેક્ટર સાથે “કિસાન અધિકાર યાત્રા” કાઢવામાં આવી. માંગણીઓમાં MSPની કાનૂની બાંયધરી, ઋણ માફી, જમીન સંરક્ષણ અને કૃષિ ખર્ચમાં રાહત સામેલ હતી. કૃષિ વીમા યોજનામાંથી ગુજરાતના ખેડૂતોને બાકાત રાખવાનો આક્ષેપ પણ થાય છે.
બળજબરીથી કબ્જો અને પોલીસની ભૂમિકા
કેટલાક સ્થળોએ ખેડૂતોએ આક્ષેપ કર્યો છે કે કંપનીઓ અને વહીવટી તંત્ર પોલીસની મદદથી કામ કરાવે છે. વિરોધ કરનારાઓ સાથે અથડામણો થઈ છે.


સરકારની પ્રતિક્રિયા
મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલની અધ્યક્ષતામાં કેબિનેટ બેઠકમાં મુદ્દાની ચર્ચા થઈ. સરકારે વળતર નીતિ સુધારી અને માર્કેટ રેટ કમિટી બનાવવાનું નક્કી કર્યું, જેમાં જિલ્લા કલેક્ટર, ખેડૂતોના પ્રતિનિધિ અને વેલ્યુઅર્સ હોય. ચાલુ પ્રોજેક્ટ્સમાં પણ નવી નીતિ લાગુ કરવાનું કહેવાયું છે. સરકાર કહે છે કે સતત ચર્ચા ચાલુ છે અને સારો નિર્ણય જલ્દી આવશે.

ખેડૂત નેતાઓએ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને પણ આવેદનપત્ર મોકલ્યું છે. તેઓ માંગે છે કે સૂચનાઓમાં વ્યક્તિગત ખેડૂતોના નામ અને સર્વે નંબર હોવા જોઈએ જેથી સંમતિ વગર કામ ન થાય.
આંદોલનનું વ્યાપ અને મહત્વ
આ માત્ર વળતરનો મુદ્દો નથી. તે વિકાસ અને ખેડૂતોના અધિકાર વચ્ચેના સંતુલનનો પ્રશ્ન છે. ગુજરાત રિન્યુએબલ એનર્જીમાં આગળ છે, પરંતુ તેના માટે જરૂરી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ખેતીની જમીન પરથી પસાર થાય છે. ખેડૂતો કહે છે કે વિકાસ હોવો જોઈએ, પરંતુ તેની કિંમત માત્ર તેમને ચૂકવવી પડે તે યોગ્ય નથી.


કિસાન કોંગ્રેસ, કિસાન સંઘર્ષ સમિતિ અને અન્ય સંગઠનો આ આંદોલનમાં સામેલ છે. આમ આદમી પાર્ટીએ પણ અલગ સભા યોજી છે. મોરબીની ઘટના હવે રાજ્યવ્યાપી બની ગઈ છે અને 2027ની વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલાં રાજકીય અસર પણ દેખાઈ શકે છે.
આગળ શું?
ખેડૂતો કહે છે કે જો માંગણીઓ પૂરી ન થાય તો આંદોલન વધુ તીવ્ર બનશે. સરકાર ચર્ચા કરી રહી છે, પરંતુ વિશ્વાસની ખાઈ હજુ બાકી છે. ગુજરાતના ખેડૂતો પરંપરાગત રીતે શાંતિપૂર્ણ રીતે વિરોધ કરે છે, પરંતુ આ વખતે તેમનો રોષ સ્પષ્ટ છે.
ખેતી એ ગુજરાતની અર્થવ્યવસ્થાનો મહત્વનો આધાર છે. જો ખેડૂતોની જમીન અને આવક સુરક્ષિત ન રહે તો વિકાસનો લાભ અધૂરો રહેશે. આ આંદોલન એ વાત યાદ અપાવે છે કે વિકાસ અને ન્યાય બંને સાથે જ જઈ શકે છે.
(આ લેખ જુલાઈ 2026 સુધીની ઉપલબ્ધ માહિતી પર આધારિત છે. પરિસ્થિતિ બદલાતી રહે છે.)