રશિયામાં વિદેશી સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ પર વધતી પ્રતિબંધોની લહેર

રશિયન સરકારે તાજેતરમાં વિદેશી સોશિયલ મીડિયા અને મેસેજિંગ એપ્સ પર વધુ કડક પગલાં લીધાં છે. ખાસ કરીને WhatsApp, Telegram જેવી લોકપ્રિય એપ્સ પર પ્રતિબંધ અથવા પ્રતિબંધાત્મક પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. આ પગલાં રશિયાની "ડિજિટલ સાર્વભૌમત્વ"ની નીતિ હેઠળ લેવામાં આવ્યા છે, જેમાં વિદેશી પ્લેટફોર્મ્સને રશિયન કાયદાનું પાલન ન કરવા બદલ દોષી ઠેરવવામાં આવે છે અને નાગરિકોને રાજ્ય-સમર્થિત એપ Max તરફ દોરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.

પ્રતિબંધોનો ઇતિહાસ અને તાજેતરના વિકાસ
રશિયાએ 2022માં યુક્રેન પર આક્રમણ બાદ Metaની માલિકીની Facebook અને Instagram પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો અને Metaને "આતંકવાદી અને ઉગ્રવાદી સંગઠન" જાહેર કર્યું હતું. X (અગાઉ Twitter) પર પણ પ્રતિબંધો લાગુ કરાયા છે. YouTube પર પણ પ્રતિબંધાત્મક પગલાં લેવામાં આવ્યા છે.
2025થી વધુ તીવ્રતા આવી:

ઓગસ્ટ 2025માં WhatsApp અને Telegram પર વૉઇસ અને વીડિયો કોલ્સ પર પ્રતિબંધ મૂકાયો.
નવા યુઝર રજિસ્ટ્રેશન અટકાવાયા.

ડિસેમ્બર 2025માં Snapchat અને Appleના FaceTime પર પણ પ્રતિબંધો.
2026ની શરૂઆતમાં Telegram પર વ્યાપક પ્રતિબંધાત્મક પગલાં લેવાયા, જેના કારણે એપ સ્લો થઈ અને ઘણા યુઝર્સને સમસ્યા આવી.

તાજેતરમાં (ફેબ્રુઆરી 2026):

WhatsApp પર સંપૂર્ણ બ્લોક લાગુ કરાયો. રશિયાના લગભગ 100 મિલિયન યુઝર્સને અસર થઈ છે.
Roskomnadzor (રશિયન કમ્યુનિકેશન રેગ્યુલેટર)એ WhatsAppના ડોમેનને નેશનલ DNS માંથી દૂર કરી દીધું, જેથી એપ કનેક્ટ ન થાય.
ક્રેમલિનના પ્રવક્તા Dmitry Peskovએ જણાવ્યું કે Meta રશિયન કાયદાનું પાલન ન કરે તેથી આ પગલું લેવાયું છે.

કારણો અને સરકારની દલીલ
રશિયન અધિકારીઓના મતે આ પ્રતિબંધો:

આતંકવાદ અને ગુનાખોરીના કન્ટેન્ટને રોકવા માટે.
વ્યક્તિગત ડેટાની સુરક્ષા અને ફ્રોડ વિરુદ્ધ.
વિદેશી પ્લેટફોર્મ્સ રશિયન કાયદા મુજબ ડેટા શેર નથી કરતા.

પરંતુ ઘણા વિશ્લેષકો અને WhatsApp/Metaના મતે આ પગલાં નાગરિકોની ખાનગી વાતચીત પર નિયંત્રણ મેળવવા અને રાજ્ય-નિયંત્રિત એપ્સ તરફ દોરવા માટે છે.

રાજ્ય-સમર્થિત વિકલ્પ: Max એપ
રશિયાએ Max નામની રાજ્ય-સમર્થિત મેસેજિંગ એપ વિકસાવી છે, જે WeChat જેવી છે.

2025થી નવા ફોનમાં પ્રી-ઇન્સ્ટોલ કરવી ફરજિયાત.
લગભગ 55 મિલિયન યુઝર્સ.
સરકારના મતે સુરક્ષિત, પરંતુ વિરોધીઓ તેને સર્વેલન્સ ટૂલ ગણે છે કારણ કે મેસેજ સ્ટોર કરવા અને સુરક્ષા એજન્સીઓને આપવા પડે છે.

અસર અને પ્રતિક્રિયાઓ

ઘણા રશિયન યુઝર્સ VPN વાપરીને આ એપ્સ ચલાવે છે, પરંતુ VPN પર પણ પ્રતિબંધો વધ્યા છે.
Telegramના સ્થાપક Pavel Durovએ કહ્યું કે આ રાજ્ય-નિયંત્રિત એપ તરફ દબાણ છે.
WhatsAppએ આને "પાછળનું પગલું" ગણાવ્યું અને 100 મિલિયન યુઝર્સની સુરક્ષા પર અસર થવાની ચિંતા વ્યક્ત કરી.
આ પગલાં 2026ની ચૂંટણીઓ પહેલાં ડિજિટલ નિયંત્રણ વધારવાના ભાગરૂપે જોવામાં આવે છે.

રશિયાનું આ ડિજિટલ વાતાવરણ વધુને વધુ બંધ અને નિયંત્રિત બની રહ્યું છે, જે વૈશ્વિક ઇન્ટરનેટના વિભાજન તરફ ઈશારો કરે છે.