જુલાઈ ૨૦૨૬માં અસમ રાજ્યમાં મોનસૂનની વરસાદ અને બ્રહ્મપુત્ર નદી તથા તેની દક્ષિણ કિનારે વહેતી ઉપનદીઓના અચાનક વધેલા જળસ્તરને કારણે એક ભયાનક પૂરની પરિસ્થિતિ સર્જાઈ છે. આ વર્ષનું પૂર ખાસ કરીને ઉપલા અસમના જિલ્લાઓમાં અસામાન્ય રીતે વિનાશક સાબિત થયું છે. સત્તાવાર અહેવાલો અનુસાર અત્યાર સુધીમાં ઓછામાં ઓછા ૬૬થી ૬૮ લોકોના મૃત્યુ થયા છે અને લગભગ ૫.૨૪ લાખથી ૭ લાખ જેટલા લોકો પ્રભાવિત થયા છે.
સૌથી વધુ અસરગ્રસ્ત જિલ્લાઓમાં સિવાસાગર, ચારાઇડિયો અને જોરહાટનો સમાવેશ થાય છે. સિવાસાગરમાં લગભગ ૨.૯ લાખ, ચારાઇડિયોમાં ૧.૯ લાખ અને જોરહાટમાં ૧.૩થી ૧.૫ લાખ લોકો પાણીની લપેટમાં આવ્યા છે. સેંકડો ગામડાઓ પાણીમાં ડૂબી ગયા છે, હજારો હેક્ટર ખેતીની જમીન નાશ પામી છે અને મોટી સંખ્યામાં પશુઓ તથા ઘરોનું નુકસાન થયું છે.


પૂરનું કારણ શું હતું?
આ વર્ષના પૂરને માત્ર સામાન્ય મોનસૂન વરસાદ સાથે જોડી શકાય નહીં. નાગાલેન્ડ અને અરુણાચલ પ્રદેશના પર્વતીય વિસ્તારોમાં ભારે વરસાદને કારણે દિક્ષો, દિસાંગ, જાનજી અને ધનસિરી જેવી દક્ષિણ કિનારાની ઉપનદીઓમાં અચાનક પાણીનું સ્તર વધી ગયું. બ્રહ્મપુત્રનું પહેલેથી જ ઊંચું જળસ્તર આ પાણીને નીકળવા દેતું ન હતું, જેના કારણે ફ્લેશ ફ્લડની પરિસ્થિતિ સર્જાઈ.
આ ઉપરાંત જંગલોની કાપણી, નદીના કિનારે અતિશય ખોદકામ અને આબોહવા પરિવર્તનને કારણે વરસાદની તીવ્રતા વધવાના પરિબળો પણ જવાબદાર માનવામાં આવે છે. નિષ્ણાતોના મતે આ પ્રકારની અસામાન્ય પૂરની ઘટનાઓ હવે વધુ વારંવાર જોવા મળી રહી છે.


રાહત અને બચાવ કાર્યો.
રાજ્ય સરકાર અને કેન્દ્રીય એજન્સીઓએ તાત્કાલિક રાહત કાર્યો શરૂ કર્યા છે. અસમ રાજ્ય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન સત્તામંડળ (ASDMA) અને NDRFની ટીમો સક્રિય છે. ભારતીય વાયુસેનાએ હેલિકોપ્ટર દ્વારા રાહત સામગ્રી પહોંચાડી છે અને સેંકડો લોકોનું બચાવ કાર્ય કર્યું છે. મુખ્યમંત્રી હિમંતા બિસ્વા સર્મા જિલ્લા વહીવટીતંત્ર અને સ્વયંસેવકો સાથે સંકલન કરી રહ્યા છે.

રાહત કેમ્પોમાં હજારો લોકોને આશ્રય આપવામાં આવ્યો છે. ખોરાક, પીવાનું પાણી, દવાઓ અને અન્ય આવશ્યક વસ્તુઓનું વિતરણ ચાલુ છે. વીજપુરવઠો પુનઃસ્થાપિત કરવાના પ્રયાસો પણ ઝડપી બન્યા છે.
પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ પરિસ્થિતિની સમીક્ષા કરી છે અને રાહત કાર્યોમાં કેન્દ્રની મદદનું આશ્વાસન આપ્યું છે.


પાણી ઘટતાં રાહત, પરંતુ પડકારો યથાવત
જુલાઈના છેલ્લા સપ્તાહમાં મોટા ભાગના વિસ્તારોમાં પાણીનું સ્તર ધીમે ધીમે ઘટવા લાગ્યું છે. જોકે સિવાસાગર અને આસપાસના વિસ્તારોમાં હજુ પણ સેંકડો ગામડાઓ પાણીમાં ડૂબેલા છે અને હજારો લોકો રાહત કેમ્પોમાં જીવન વિતાવી રહ્યા છે. ખેતીની જમીનનું નુકસાન આ વર્ષની પાકની ઋતુને ગંભીર રીતે અસર કરશે.


અસમમાં દર વર્ષે પૂરની સમસ્યા વારંવાર આવે છે. બ્રહ્મપુત્રની ભૌગોલિક પરિસ્થિતિ, ભારે વરસાદ અને પર્યાવરણીય દબાણને કારણે આ સમસ્યા દૂર કરવી મુશ્કેલ છે. નિષ્ણાતો અને વિરોધી પક્ષો લાંબા ગાળાના ઉકેલોની માંગ કરી રહ્યા છે – મજબૂત બંધો, વહેલી ચેતવણી પ્રણાલી, વનસંવર્ધન અને નદીના કિનારે અનિયંત્રિત ખોદકામ પર નિયંત્રણ જેવા પગલાંની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે.
આ પૂર માત્ર કુદરતી આપત્તિ નથી, પરંતુ આબોહવા પરિવર્તન અને માનવીય પ્રવૃત્તિઓના સંયુક્ત પરિણામનું ઉદાહરણ છે. અસમના લોકો ફરી એકવાર સહનશીલતા દાખવી રહ્યા છે, પરંતુ આવી વારંવારની આપત્તિઓથી બચવા માટે સ્થાયી અને વૈજ્ઞાનિક અભિગમની જરૂર છે.